Sancties voor vrede in Oost-Congo (opiniestuk)

Olivier Beys
Rubriek:
Congo, EU, M23, Oeganda, Rwanda, VN

Sinds een half jaar hebben rebellen in Oost-Congo de oorlog weer flink aangewakkerd. Een half miljoen mensen sloegen er op de vlucht voor moord, verkrachting en de gedwongen rekrutering van kindsoldaten. Rebellen verkrachtten er dit jaar al vijfduizend vrouwen. Dit weekend konden het Congolese leger noch de VN-troepen verhinderen dat de rebellen doorstootten tot Goma. Het risico dat ze deze provinciehoofdstad innemen is reëel. Het is al langer duidelijk dat dit conflict geen louter Congolese aangelegenheid is en dat met name buurland Rwanda steun verleent aan de ‘M23' rebellen. Om die reden schorsten de EU en verschillende Europese landen (waaronder Nederland, Duitsland en Zweden) hun financiële steun aan Rwanda.

Desondanks werd Rwanda recent verkozen om vanaf januari in de VN-Veiligheidsraad te zetelen. En de Britse hulp – Engeland is de grootste bilaterale donor van Rwanda – werd na korte tijd alweer hervat. In de internationale gemeenschap weigeren velen om het bloed aan Rwandese handen te zien. De goede prestaties op het vlak van economische ontwikkeling voeden de hoop dat dit land voor stabiliteit in de regio zal zorgen, en maken van Rwanda onder Kagame een ‘donor darling'.

Een signaal

Nieuwe, onweerlegbare bewijzen van de Rwandese rol in de destabilisatie van Oost-Congo moeten Europa en de wereld uit die droom wakker schudden. Op 14 november maakte de Congo-expertengroep van de Verenigde Naties een langverwacht rapport bekend dat gedetailleerd uit de doeken doet hoe Rwanda de rebellen steunt en welke hooggeplaatste Rwandezen daarbij betrokken zijn. Hoewel een deel van de inhoud eerder gelekt was, bleven sommigen – onder meer minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders – een afwachtende houding aannemen. Reynders verkoos de weg van de ‘pendeldiplomatie'. Dat dit mislukte, bleek in september al in de VN, toen Kagame de zaal verliet na kritiek van Reynders op de rol van Rwanda. Pas vorige week kwam, met het opschorten van de (beperkte) militaire samenwerking, een signaal(tje) dat het geduld op raakt.

Het VN-rapport en het rebellenoffensief op Goma moeten aanleiding zijn om enkele versnellingen hoger te schakelen naar een gecoördineerde, hardere aanpak. De realiteit is dat Rwanda al vele jaren de hand heeft in Oost-Congo; M23 is lang niet de eerste rebellenbeweging die steun krijgt van het Rwandese regime. Rwanda heeft simpelweg baat bij een gedestabiliseerd Congo. Om Kagame in een andere koers te duwen zal zware en consequente druk nodig zijn. De Rwandese betrokkenheid bij het huidige offensief in Goma is niet bewezen, maar de VN merken op dat de gesofisticeerde wapens van de rebellen duidelijk van buitenaf komen.

Een spiraal

Uiteraard is Rwanda niet de enige verantwoordelijke voor het geweld. Het VN-rapport documenteert een belangrijke rol van Uganda, en ook de verantwoordelijkheid van de Congolese overheid mag niet onder de mat worden geschoven. Reynders moet voor dit dossier in de EU een coherente, doortastende aanpak bepleiten. Het moment om dat te doen is vandaag, op de Europese top van de ministers van Buitenlandse Zaken. Die top moet de rol van Rwanda en Uganda in het conflict streng veroordelen en alle lidstaten op één lijn krijgen om sancties te nemen tegen het regime: de Britten moeten hun financiële steun weer opschorten, en de Britten en Nederlanders moeten hun militaire samenwerking stilleggen. Het VN-rapport is bovendien een geschikte basis voor gerichte sancties tegen hooggeplaatste Rwandezen, Ugandezen en Congolezen die volgens het rapport de spiraal van geweld voeden. De VN-Veiligheidsraad kondigde al aan zich te beraden over nieuwe sancties tegen rebellenleiders.

Inspiratie

De EU kan vandaag beslissen om (via Frankrijk en het VK) de VN-Veiligheidsraad te vragen ook deze sleutelfiguren op de lijst van het VN-sanctiecomité te plaatsen. Moge de Nobelprijs voor de vrede, die de EU onlangs werd toegekend, de ministers daarin vandaag inspireren.

(Dit opiniestuk verscheen op 19 november in De Standaard)